Kısa cevap
Evet. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yaparken başvuru harcını ödeme gücü bulunmayan kişiler adli yardım talebinde bulunabilir.
Adli yardım talebi kabul edildiğinde başvurucu bireysel başvuru harcını ödemekten geçici veya tamamen muaf tutulabilir. Böylece maddi imkânsızlıklar nedeniyle bireysel başvuru hakkının kullanılması engellenmemiş olur.
Cezaevi başvuruları açısından önemi
Ceza infaz kurumlarında bulunan birçok tutuklu ve hükümlü düzenli bir gelire sahip değildir. Bu nedenle bireysel başvuru harcının ödenmesi bazı başvurucular açısından güçlük yaratabilir.
AYM içtihadı, maddi durumu yetersiz olan kişilerin yalnızca ekonomik sebeplerle bireysel başvuru hakkından mahrum kalmamasını amaçlamaktadır. Bu nedenle mahpuslar da gerekli şartları taşıdıkları takdirde adli yardım talebinde bulunabilir.
AYM bu konuda neye bakıyor?
AYM'nin adli yardım konusundaki temel yaklaşımı, Mehmet Şerif Ay Başvurusu ile ortaya konulmuştur. Sonraki çok sayıda kararda da aynı ilkeler tekrar edilmiştir.
Mahkeme temel olarak iki soruya cevap aramaktadır:
Bu iki şart birlikte gerçekleşiyorsa adli yardım talebi kabul edilebilmektedir.
Önemle belirtmek gerekir ki adli yardım talebinin kabul edilmesi, başvurunun kabul edilebilir bulunduğu veya ihlal kararı verileceği anlamına gelmez. Adli yardım yalnızca başvurucunun harç ve yargılama giderleri bakımından durumunu ilgilendirir.
Cezaevi kararlarında AYM'nin uygulaması
Cezaevlerine ilişkin bireysel başvuru kararları incelendiğinde AYM'nin adli yardım taleplerini büyük ölçüde kabul ettiği görülmektedir.
İncelenen cezaevi kararlarında adli yardım taleplerinin çok büyük çoğunluğu kabul edilmiş, ret kararı ise oldukça istisnai durumlarda verilmiştir.
Kararlarda AYM özellikle şu hususları dikkate almaktadır:
Mahkeme yalnızca başvurucunun beyanıyla yetinmemekte, gerektiğinde resmî kayıtları ve dosya kapsamındaki belgeleri de incelemektedir.
Adli yardım talebi ne zaman reddedilebilir?
Adli yardım taleplerinin kabul edilmesi genel kural olmakla birlikte her başvuruda otomatik olarak kabul kararı verilmez.
Örneğin Veysel Kınacı ve Mustafa Erol Başvurusunda AYM, ikinci başvurucunun adına kayıtlı taşınmazları bulunduğunu ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle adli yardım talebi reddedilmiştir.
Bu karar, cezaevinde bulunmanın tek başına adli yardım için yeterli olmadığını göstermektedir. Başvurucunun gerçek mali durumunun da değerlendirilmesi gerekir.
Adli yardım için hangi belgeler sunulmalıdır?
Başvurucu mümkün olduğunca mali durumunu gösteren belgeleri başvurusuna eklemelidir.
Bunlar arasında:
yer alabilir.
Belgelerin güncel ve doğru olması önemlidir.
Sık yapılan hatalar
Adli yardım taleplerinde sık karşılaşılan hatalardan bazıları şunlardır:
Nitekim bazı kararlarda başvurucuların harcı zaten yatırmış olmaları nedeniyle adli yardım talepleri hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sonuç
Adli yardım, maddi imkânsızlıklar nedeniyle bireysel başvuru hakkının kullanılamamasını önleyen önemli bir güvencedir.
AYM uygulaması incelendiğinde özellikle cezaevinde bulunan ve ödeme gücü bulunmayan başvurucuların adli yardım taleplerinin büyük ölçüde kabul edildiği görülmektedir. Bununla birlikte başvurucuların mali durumlarını belgelemeleri ve taleplerini somut verilerle desteklemeleri büyük önem taşımaktadır.