Kısa cevap
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi kural olarak 30 gündür. Bu süre, idari ve yargısal başvuru yolları tüketildikten ve nihai karar başvurucu tarafından öğrenildikten sonra işlemeye başlar.
Başka bir başvuru yolu yoksa süre, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren hesaplanır.
30 günlük süre neden önemlidir?
Bireysel başvuru, hak ihlali iddiasının Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesini sağlayan olağanüstü nitelikte bir yoldur. Ancak AYM, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını öncelikle inceler.
Başvuru süresi kaçırılmışsa Mahkeme çoğu durumda ihlal iddiasının esasına girmez. Yani kişi gerçekten bir hak ihlaline uğramış olsa bile başvuru süresinde yapılmamışsa dosya süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulunabilir.
Cezaevindeki başvurucular açısından süre nasıl düşünülmelidir?
Cezaevi başvurularında süre hesabı özellikle önemlidir. Çünkü birçok olayda süreç şu şekilde ilerler:
1. Cezaevi idaresi bir işlem yapar.
2. Başvurucu infaz hâkimliğine şikâyet eder.
3. İnfaz hâkimliği karar verir.
4. Ağır ceza mahkemesine itiraz edilir.
5. Ağır ceza mahkemesi kararı kesin nitelikte olur.
6. Bu karar öğrenildikten sonra 30 günlük bireysel başvuru süresi başlar.
Bu nedenle yalnızca cezaevi idaresinin işlem tarihine değil, iç hukuk yolunun ne zaman tamamlandığına ve nihai kararın ne zaman öğrenildiğine bakılmalıdır.
Nihai karar ne demektir?
Nihai karar, başvurucunun kullanması gereken olağan idari veya yargısal başvuru yolları tamamlandıktan sonra verilen son karardır.
Cezaevi uygulamalarında bu çoğu zaman ağır ceza mahkemesinin infaz hâkimliği kararına karşı yapılan itiraz üzerine verdiği karardır.
AYM kararlarında süre aşımı nasıl uygulanıyor?
AYM süre kuralını sıkı biçimde uygular. Örneğin Ramazan Akpınar başvurusunda, başvurucunun mahsup talebinin reddine ilişkin kararın tebliğinden sonra 30 günlük bireysel başvuru süresini geçirdiği değerlendirilmiş ve başvuru süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.
Bu karar, cezaevi ve infaz işlemlerinde süre hesabının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Sık yapılan hatalar
Cezaevinden bireysel başvuru yaparken en sık görülen hatalar şunlardır:
Süre kaçırılırsa ne yapılabilir?
Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeret nedeniyle 30 günlük süre kaçırılmışsa, mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvuru yapılabilir. Bu durumda mazereti gösteren belgelerin başvuruya eklenmesi gerekir.
Ancak her gecikme mazeret sayılmaz. Bu nedenle süre hesabında dikkatli davranmak gerekir.
Sonuç
Bireysel başvuru süresi, başvurunun esastan incelenip incelenmeyeceğini belirleyen en kritik usul şartlarından biridir. Cezaevi başvurularında özellikle infaz hâkimliği ve ağır ceza mahkemesi kararlarının öğrenilme tarihi dikkatle takip edilmelidir.
Başvurucu, nihai kararı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde bireysel başvuru yapmalı; süreyi kaçırmışsa varsa haklı mazeretini belgelemelidir.